’Het klikken van zijn schoenen, dat was het enige wat je hoorde, zo mooi.’ Als ik in Renswoude na de camouflage les met een lieve vrouw van 78 jaar nog even een kopje koffie drink, dan hebben we het over indrukken en de kleine dingen die een grote indruk hebben achter gelaten. ‘Mensen luisteren niet meer’ zegt ze. ‘Iedereen is druk, gehaast en lijkt ongeïnteresseerd.’ Ik kijk haar aan en luister aandachtig wat ze me te vertellen heeft. Haar vriendelijke glimlach maakt me rustig en blij tegelijk. ‘Snap jij dat nou? Mensen die bij het afscheid pratend een aula binnen lopen? Ik vind dat zo ongepast en vervelend. Maar weet je Edt (met een natte ‘T’), weet je wat mooi was? Toen de uitvaartleider door de kerk liep, toen was het muisstil en hoorde je alleen het klikken van zijn schoenen.’ En terwijl ze het me vertelde, deed ze de geluiden na van zijn schoenen. ‘Klik, klik, klik, zo fantastisch mooi.’ Misschien een beetje emotioneel, maar zo oprecht zoals ze het vertelde, het gaf me kippenvel over mijn gehele lichaam. Ik ken de uitvaartleider, het is een grote man, niet dik, maar een stevig postuur en zijn lengte is zeker boven de 2 meter. Een man met een gouden hart. Ik zag – en hoorde – deze man lopen. Stap voor stap zag ik hem gaan en heel denkbeeldig zag ik deze dame zittend op een houten bankje, luisterend naar het respect wat deze kliks voor haar afdwongen. Voordat ik vertrek krijg ik van haar een ingepakt zakje met koeken. ‘Kijk eens lieverd, hier heb je iets voor onderweg. Doe je kalm aan, het ga je goed.’ Ik sta op en geef haar een welgemeende knuffel, een knuffel recht uit mijn hart. Dankjewel schat, tot de volgende keer.

Mijn kennis was in dit geval onvoldoende, dus zocht ik het hogerop (durf te vragen). Frank van de Goot ken ik inmiddels al een aantal jaren en we zijn qua communicatie een gewaagd stel. Onze schoenen matchen prima en ook onze haardracht verschilt niet zo veel van elkaar. Frank (patholoog bij Nationaal Forensisch Onderzoeksbureau B.V.) heeft een schat aan kennis, waar nabestaanden regelmatig gebruik van mogen maken. Samen geven we (door een strakke samenwerking) weer een stem aan de overledene. Ieder op zijn eigen vakgebied, maar samen als een team. Dankjewel Frank en tot de volgende casus.

‘Al kom je met een helikopter.’ Het is een veel gehoorde tekst als ik aangeef dat ik met een grote gele auto kom, waarop Special Death Care staat geschreven. En deze gedachte, tegelijkertijd met mijn grote mond dat ik prima een helikopter zou kunnen besturen, heeft geresulteerd in een serieuze helikoptervlucht. Man man man, wat een pret! Zo’n ding moet je gewoon hebben, niks voormalige ambu, maar gewoon een helikopter. Sodeju. Maar eerlijk is eerlijk, je moet soms dingen uithanden geven, dingen waarvan je weet dat een ander deze beter kan uitvoeren. Daarom vloog ik mee met Steven Snijders en liet hij mij ervaren hoe gecompliceerd het is om deze machine veilig te kunnen laten vliegen. Diep respect. Na de aardbeving in Turkije heb ik met regelmaat gedacht dat ik mee zou kunnen vliegen met deze reusachtige machines, maar mijn expertise lag bij het zoeken naar slachtoffers, door simpelweg (zoals beschreven in mijn boek ‘Als de dood begint te ruiken’) de geur van de ontbinding te volgen om uiteindelijk bij een bedolven lichaam terecht te komen. Maar zeker na deze ramp (en het zien van vele helikopters) riep ik thuis veel te hard, dat ik uiterst geschikt zal zijn om deze machines te kunnen besturen. Grootspraak was het. Maar mijn vriendin en dochter namen mij te pakken door mij een vliegles cadeau te geven. Keigaaf! Maar echt hoor, dit is niks voor mij. Het vliegen was supergaaf, maar alles wat je onder je ziet wordt bij elke meter die je hoger gaat vliegen, een stukje kleiner. De machine besturen doe je met beide handen en beide voeten en daarvoor ben ik veel te druk, wuahaha. Wat ik wel heb ervaren, is dat de adrenaline op een soortgelijke manier aanwezig is, als tijdens mijn werk. Mijn werk is – net als vliegen – nooit saai, maar ik zit liever in mijn voormalige ambulance, dan in een helikopter. De rust die ik ervaar in mijn wagen (die overigens meer pk heeft dan de helikopter waarin ik heb gevlogen) laat me weer bewust worden, dat ik best blij ben met mijn bedrijf. Nabestaanden minder ongelukkig maken, kennis overdragen tegen de laagste prijzen en via mijn boeken ‘Als de dood begint te ruiken’ en ‘Altijd werken in emotie’ jou meenemen in mijn wereld. Vliegen doe ik graag nogmaals, maar dan laat ik het besturen gewoon weer over aan de piloot. Foto’s: Esmee Bartelink Fotografie

Ze was kats bevroren, maar nog niet doodverklaard. Hoe dan? In een verzorgingstehuis kom ik bij een overledene die enorme lekkage vertoonde, waarbij ik via een drainage alle lichaamssappen verwijder uit het lichaam. Maar zie hier, even voor jullie beeld. Het ging hier om een verwacht overlijden. Een patiënt die waarschijnlijk in de nacht komt te overlijden en waarvan de artsen in een soort convenant hebben vastgesteld in de nacht niet te hoeven schouwen. Eigenlijk staat er in Jip en Janneke taal: U hoeft mij niet wakker te bellen als deze patiënt komt te overlijden, want ik slaap liever. Omdat de schouw soms pas halverwege de ochtend uitgevoerd wordt, plaatsen sommige verzorgers (of uitvaartondernemers) goedbedoeld alvast een koelplaat onder deze patiënt. Maar jij en ik begrijpen dat deze patiënt (die nog steeds niet is geschouwd) gaat bevriezen op een koelplaat met een temperatuur van -15 tot -20 graden Celsius. Voordat ik met mijn werkzaamheden begin, vraag ik of de dood inmiddels is vastgesteld en krijg als antwoord: ‘Jazeker, de arts is twee uur geleden geweest.’ Ik kijk haar aan en stel direct een wedervraag. ‘Hoe lang ligt ze dan al op deze plaat te bevriezen?’ Ze kijkt me verbaasd aan, ‘de koelplaat hebben we er direct onder gedaan na haar overlijden.’ Nu is het mijn beurt om verbaasd te kijken. ‘Wanneer is ze dan overleden, ik bedoel, hoelang ligt ze al op deze plaat te bevriezen totdat de (schouw)arts is geweest?’ ‘Oh nu begrijp ik u, daar ligt ze al zeker 10 uur op.’ Ik knipper wat met mijn ogen, schud mijn kop wat heen en weer en probeer vriendelijk te blijven. ‘Dus jullie bevriezen een lichaam zonder dat de schouwarts is geweest. Goedbedoeld, maar hoe kan een arts schouwen met een gedeeltelijk bevroren lichaam. Misschien heeft u haar wel doodgevroren.’ Ze begint te lachen. ‘Wij kunnen echt wel zien of iemand overleden is.’ Dat snap ik, maar kunt u ook zien of het een natuurlijk of niet natuurlijk overlijden is, daar komt de schouwarts toch ook voor. Op het A-formulier staat namelijk de naam van de arts met als tekst (citaat) en is ervan overtuigd dat de dood ten gevolge van een natuurlijke oorzaak is ingetreden.’ Ze kijkt me een beetje nerveus aan. ‘U had liever gezien dat we haar niet hadden gekoeld?’ Ik haal nog even diep adem en blijf vriendelijk, maar oh wat wilde ik graag even gillen. ‘Nee meid, ik had graag gewild dat deze overledene gewoon na haar overlijden was geschouwd. Zo hoort het en niet anders. Niet iemand koelen of verzorgen voordat er een schouwarts is geweest, ook niet bij een verwacht overlijden. Verwacht overlijden, ik vind het ook zo’n jeuk woord. Iedereen gaat hemelen, of verwacht jij iets anders? Beste schouwarts, alstublieft, kom uit je bed en toon iets meer respect voor een overledene, dankuwel.

Het gevaar (nog) niet zien. Ik wilde even tanken, maar op het moment dat ik mijn wagen langs de pomp stuurde besloot ik een eindje door te rijden. Ik kon werkelijk mijn ogen niet geloven, want op de tankunit zat een jongen van 16 jaar een sigaret te roken. Ik sprong uit de wagen en wilde hem eigenlijk met een brandblusser tegemoet treden. Eerlijk gezegd durfde ik dat niet, omdat ik bang was dat hij van de schrik zijn peuk ergens in het wilde weg zou gooien. Een foto van hem maken was snel gebeurd en kreeg meteen iets naar mijn kop geslingerd. ‘Hee, wat doe je, maak jij nou een foto van mij?’ Maar voordat hij zijn zin af kon maken stond ik al naast hem en vroeg hem of hij wel goed bij zijn hoofd was. ‘Heb je wel eens een verkoold lijk gezien?’ Dat was letterlijk wat ik aan hem vroeg. Zonder subtiel te zijn heb ik hem verteld wat ik dagelijks aan verminking onder ogen krijg. Ik denk dat hij de boodschap wel begrepen heeft. Zijn argument was dat hij niet mocht roken rondom de werkvloer en daarom een andere plek had gevonden om even zittend met een sigaretje zijn pauze te nemen. Tja….

En terwijl ik dit lees, realiseer ik me dat haar voetzooltjes het enige is dat onbeschadigd is gebleven. Het waren de woorden van een rechercheur die ik me nog goed kan herinneren. Er zijn vele gesprekken blijven hangen in de jaren dat ik nu werkzaam ben, maar sommige woorden herinner ik me als de dag van gisteren. Woorden en herinneringen brengen me vaak terug naar bepaalde situaties, situaties waarbij de emoties torenhoog opliepen en waarbij je het liefste niet aanwezig had willen zijn. Maar ik moet eerlijk zeggen, dat kinderen – en zeker de vermoorde kinderen – bij vele hulpverleners er vaak hard inhakken. Ongeloof, verdriet en afschuw hebben er vaak voor gezorgd dat de sfeer in het mortuarium een bepaalde lading met zich mee bracht. Nu ik voor mezelf werk en daardoor meer op het huisadres van de nabestaanden ben te vinden, verschuift ook de emotie. In elk geval is de manier waarop ik de emotie moet verwerken sterk veranderd. Minder in een team werken, zorgt er bij mij voor dat ik minder praat over de dingen die ik aantref. Niet zelden tref ik dingen aan waarbij ik mijn vraagtekens zet. Een afgegeven A-verklaring (een verklaring waarbij de arts ervan overtuigd is dat de dood is ingetreden ten gevolge van een natuurlijke oorzaak) roept bij mij best vaak vraagtekens op. Niet als er een volledige schouw heeft plaats gevonden, maar bij overledenen die nog volledig gekleed zijn, daar had ik iets meer onderzoek bij verwacht. Ik vind het nogal wat, iemand doodverklaren zonder daadwerkelijk onderzocht te hebben of de dood daadwerkelijk door een natuurlijke oorzaak is ingetreden. Vanzelfsprekend zal ik bij twijfel altijd contact leggen met de arts die deze verklaring heeft afgegeven en de overledene op deze manier weer een stem te geven. De vraag die ik tijdens het geven van voorlichting vaak gesteld krijg, is wat het ergste is dat ik heb meegemaakt. De reddingswerken na de aardbeving in Turkije staat met stip op 1, maar wordt snel gevolgd door de tijd waarin we tijdens de Corona periode geen afscheid konden nemen van onze dierbaren. Jee wat was dat een rare en tevens zware tijd. Overledenen die ingepakt in dubbele bodybags via een achterdeur werden afgevoerd en het liefst z.s.m. werden gecremeerd. Hoe eenzaam kan je eigen uitvaart zijn? Als ik de media een beetje volg en zie wat voor ellende of de oorlogen met zich meebrengen, dan denk ik er aan hoe ellendig vele families zich zullen voelen als er een dierbare van hun sneuvelt. Ik kan me daarbij ook niet verplaatsen in het gevoel om iemand anders moedwillig van het leven te beroven, dan zit er daarboven toch iets vreselijk bij je in de war. De conclusies die ik  trek in de 23 jaar die ik werkzaam ben in de uitvaart is niet veranderd: Wat zijn we toch rare wezens…