Het is een druilerige avond en vertrek met de fiets richting het bos om te gaan zwemmen. Misschien een beetje fris, maar het is mijn manier van ontspannen en te genieten van alles om me heen. De geuren die ik opvang brengen me telkens naar een nieuwe gedachte.

Fietsend langs een boerderij met koeien kom ik terug in een tijd waarbij ik regelmatig te vinden was in Poppenwier. Omgeven door lieve mensen hielp ik daar een handje mee op de boerderij. Als ik terug denk aan die tijd, dan straal ik volop. Een stukje jeugd, een stukje herinnering met leerzame momenten, gecombineerd met een flirt met de boeren dochters uit die omgeving.

Een eindje verderop fiets ik door het bos, loofbomen afgewisseld met naaldbomen. Hier en daar een ree of haas en hoor een specht tikkend op wat dorre berken. Mijn fiets zet ik tegen een wal van nat geregend zand en voel met mijn vingertoppen of ik inderdaad nog even wil zwemmen.

Ook hier is het de geur van het bos die me terug brengt naar een hele positieve tijd uit mijn jeugd. Een tijd waarbij we de weekeinden soms doorbrachten in onze eigen caravan en -waar ik toen al van onder de indruk was- de geur die het bos deed verspreiden.

Geur doet veel met onze gedachten. Ook persoonlijke geuren geven signalen af waarvan je gelukkig of verdrietig kunt worden, maar ook afstandelijk of helemaal in love.

Jarenlang heb ik geen reuk gehad, maar door diverse operaties is mijn reukvermogen terug gekomen. Altijd heb ik geroepen dat ik mijn reukvermogen wel weer kwijt zou willen, simpelweg omdat ik dingen meer vond stinken dan dat ik geconfronteerd werd met aangename dingen.

Nu is dat beeld toch een beetje veranderd. Zonder mijn reukvermogen zou mijn werk minder makkelijk kunnen zijn. Zeker zijn er momenten waarbij ik wens niets te ruiken, maar ben er ook van overtuigd dat een goed reukvermogen mij helpt om de nabestaanden een betere optie te geven als er problemen zijn ontstaan tijdens een opbaring.

Ik kan echt wel genieten van die kokhalzende ondernemers of vervoerders, die bij het openen van een kist de maaginhoud van de ochtend bij mij over de schoenen proberen te dumpen. Werkelijk wat heb ik dan een schik. Eerst het gekke gezicht, dan die hand voor de mond en vervolgens van die rare geluiden gevolgd door een krater van koffie gemixt met cake of een broodje kaas.

Het leuke van een kotsende ondernemer is dat ze altijd in de verdediging schieten en een oorzaak aan gaan wijzen. Het is nooit de geur van de overledene, maar het is de schuld van het ontbijt, of juist van het ontbijt die ze niet hebben gehad, geweldig.

De geur van een overledene vertelt me veel, heel veel. Alsof de overleden me op deze manier nog aanwijzingen wil geven over de staat waarin hij of zij zich bevindt of gaat bevinden. Het is een beetje moeilijk uitleggen, maar ook een ontbonden lichaam ruikt bij ieder op zijn eigen manier.

De ene ontbinding ruikt zuur, de andere naar maispulp van de boerderij en er zijn lichamen die ruiken naar eierkoeken. Nu zijn er vast wel een paar lezers die bij het eten van een eierkoek vanaf nu aan me gaan denken, jawel!

Maar waarom is de geur nu zo belangrijk hoor ik je denken. Het bepaalt namelijk bij mij de keuze met welke vloeistoffen ik ga werken en welke behandeling ik ga aanbevelen. Behandelingen als buikpuncties of toch een thanatopraxie, een simpele airbrush of een advies richting de bodyseal.

Daar zit nogal een behoorlijk verschil in, het verschil tussen bijvoorbeeld een airbrush of bodyseal is het wel of niet toonbaar kunnen opbaren van een overledene. Voor nabestaanden is dat een mega groot verschil.

Buiten de geur van een overledene is ook de kleur erg van belang. Een ondernemer die mij belt over een blauwe verkleuring in het aangezicht, laat direct wat extra alarm bellen bij me rinkelen. Een ondernemer ziet met regelmaat een blauwe verkleuring, terwijl er toch echt een groene verkleuring aanwezig is.

Ook in dit kleine kleurdetail kan een mega groot verschil in advies zitten. Een blauwe verkleuring kan soms met een ingreep -in het lichaam- worden verholpen, maar een groene verkleuring komt men vaak uit op een airbrush gevolgd door een bodyseal. Ook hier maakt dit het verschil tussen wel of niet (toonbaar) opbaren.

Zo is ook de lekkage uit een overledene vaak een probleem tijdens het opbaren. Ik zal ook altijd een behoorlijk aantal vragen stellen aan diegene die mij om advies vraagt. ‘Edwin, er komt allemaal lekkage uit de neus en de buik is opgezwollen’. Zo beginnen de meeste van mijn telefoon gesprekken.

‘Wat ruik je, is er door jou een bepaalde geur waargenomen’? Heel even is het stil, ‘ik denk wel iets te ruiken, maar de familie ruikt niets’. Dat snap ik, want geur is adaptief. Daar bedoel ik mee, dat je geur waarneemt als je er mee geconfronteerd wordt, maar na een aantal minuten is deze geur niet meer nieuw en zullen de prikkels verdwijnen.

In de afgelopen warme zomer heb ik geprobeerd de tuin in bloei en mooi van kleur te houden. Met behulp van de waterbron, een waterslang en een hoop geduld bleef mijn tuin een oase van kleur en geur.

Echter ook tijdens deze manier van ontspanning kwamen de overledenen bij me in de tuin. De waterbron in mijn tuin bevat een hoop ijzerhoudend water en dat ruik je. Het ijzer in het water doet me denken aan bloed, waarschijnlijk logisch te bevatten voor mensen met een medische achtergrond.

Ook tijdens een buikpunctie of thanatopraxie behandeling komt er geur vrij uit de overledene. Geur van de thanatopraxie vloeistof die wordt terug gewonnen uit het lichaam, de geur van het bloed, maar ook de geur van het gas dat vrijkomt uit het lichaam.

Het is niet eenvoudig voor me om uit te leggen, maar ik kan jullie wel een aantal dingen opnoemen die ik zelf waarneem met betrekking tot geur van een overledene. Vanzelfsprekend en zoals gezegd is dat niet bij iedere overledene gelijk, maar het geeft je een beetje een beeld.

Een waterlijk doet me denken aan iets zuurs, een rotte appel of mais- of aardappelpulp. Een ernstig bebloed lichaam ruikt naar ijzer, het ijzer dat ook in ijzerhoudend grondwater zit. Een volle broek of ontsnappend gas brengt mijn gedachten naar de vloeibare multivoeding op dokters recept. Eierkoeken doen me denken aan hersenen, echter niet omgekeerd. Hersenen doen me niet denken aan eierkoeken, raar maar waar.

Een verbrand slachtoffer vind ik persoonlijk niet onaangenaam ruiken. Het is een sterke penetrante geur denkend aan het vlees van mijn ex buurman op zijn barbecue. Moeilijker te beschrijven is een lichaam die snel in ontbinding zal raken. Soms loop ik door de supermarkt en denk ik het bij mensen al te ruiken voordat ze zijn overleden.

Gemummificeerde lichamen ruiken niet echt, ze lijken en voelen geplastificeerd en verspreiden weinig geur, dit in tegenstelling tot iemand die 3 dagen onder een hete douche heeft gestaan. Deze lichamen zijn uitgekookt, lichamen waarbij de beenderen volledig losgeweekt zijn van het weefsel. Deze mag je van me hebben, want ik vind ze niet fijn.

Groene lichamen –en dan bedoel ik geen mars mannen- kunnen erg verschillend zijn in geur. Je hebt droge groene verkleuring die als een harige schimmel meestal op het gelaat van de overledene wordt aangetroffen. Deze groene verkleuring is niet onschuldig, maar verspreid weinig onaangenaams.

Van deze groene verkleuring is ook een ietwat vochtigere variant, groen in combinatie met lekkage uit alles, dan kom je in de richting van de geur zoals beschreven bij een waterlijk.

Misschien was dit voor sommigen een beetje een ranzig artikel, maar wilde jullie het niet onthouden. Het is geweldig om over mijn vak te vertellen en neem jullie daarbij graag mee op reis. Voor de beelddenkers onder ons, dit artikel is geschreven met een grote glimlach op mijn gezicht en met twinkelende ogen.

Eindelijk een weekje vakantie. Vroeg uit bed, een kop koffie en nog even de laatste dingen afronden om met frisse zin aan de vakantie te beginnen. Nog voordat ik de laptop heb kunnen opstarten gebeuren er dingen die ik eigenlijk niet wil.

Een onbekend nummer op de telefoon brengt me aan het twijfelen. Zal ik dit telefoontje nog aan gaan nemen, of zal ik de beller verzoeken contact op te nemen met mijn vervanger Stefan Floors. Ach, wat kan er gebeuren om dit telefoontje nog even te beantwoorden, om vervolgens richting mijn vakantie bestemming te gaan?

‘Goedemorgen, u spreekt met Special Death Care’, zo klinkt mijn stem opgewekt aan de andere kant van de lijn. ‘Jazeker mag u mij een vraag stellen, zolang u mij niet weg houdt van mijn vakantie bestemming, dan heb ik wel even tijd om uw vraag te beantwoorden’.

Een vriendelijke, maar voor mij onbekende vrouwenstem, vraagt of ik een familie uit onzekerheid kan helpen. Het betreft een lijk vinding, maar het ziekenhuis adviseert om niet meer te kijken. Het lichaam is in verre staat van ontbinding en de patiënt is onherkenbaar veranderd.

‘Ik begrijp wat u vraagt, u heeft liever niet dat ik op vakantie ga, maar daar ga ik deze keer niet aan mee werken. Het wordt mijn eerste vakantie van dit jaar en zou graag willen dat het vliegtuig niet zonder mij vertrekt’.

‘Ja ja, ik hoor wel wat u zegt, het liefst zo snel mogelijk, dat begrijp ik, maar eerlijk gezegd heb ik liever dat u het aan een andere specialist over laat. Nog even en u heeft het voor elkaar dat ik mijn vakantie een dag ga uit stellen’.

De dame aan de andere kant van de lijn luistert maar amper naar wat ik zeg. Wat voor haar bovenaan staat is dat de familie wordt geholpen en daar heb ik respect voor. ‘Hoe komt u aan mijn nummer, en waarom vraagt u dit aan mij om dit te gaan doen’?

Ze verteld me dat ze via via heeft gehoord dat ik meestal wel een mogelijkheid weet te vinden om toch afscheid te kunnen nemen van een lichaam die niet meer toonbaar is. ‘Omdat ik het voor deze familie zo vreselijk belangrijk vind dat ze de bevestiging krijgen dat hun dierbare is overleden, werd mij aangeraden om jou te bellen. Mag ik gewoon jij en je tegen je zeggen’?

 ‘Je mag me noemen zoals je me wilt, maar had liever gehad dat je me een uur later had gebeld, dan stond mijn telefoon namelijk doorgeschakeld. Nu krijg je het warempel voor mekaar dat ik jouw kant op kom en mijn vakantie een aantal uren uit ga stellen’.

Niet geïrriteerd, niet verdrietig, maar vol trots vertrek ik richting het uiterste Noorden van het land -het land van de Oranje koek- om een familie minder ongelukkig te maken. Mijn vakantie komt dan maar een paar uur later.

Inmiddels terug van een weekje vakantie, merk ik in alle eerlijkheid dat ik het werk niet heb gemist. Het leven met een mobiele telefoon -altijd binnen handbereik- maakt dat je onrustig wordt in alle dingen die je doet.

Als binnenkort mijn pensioen begint, dan verruil ik allereerst mijn mobiele telefoon voor een oude draaischijf telefoon. Deze hang ik dan aan de muur als herinnering uit een mooie tijd, de tijd waarin je nog wist waar iemand stond als je hem belde. Nu met de mobiele telefonie weten ze je werkelijk overal te vinden via sms, mail en whatsapp, zelfs tijdens je vakantie.

Een andere bewustwording tijdens mijn vakantie, is de bevestiging dat alles altijd maar duurder wordt. Een brievenbus (die bij mij ellende box heet) vol met brieven van bijvoorbeeld de verzekering ASR. Doordat er meer is uitgekeerd, bladibladibla. Ik snap het, de premie gaat opnieuw omhoog. Huis, auto, ambu, alles in de plus.

Telfort, binnenkort zal de premie voor uw ADSL omhoog gaan. Het datapakket op uw adres gaat alleen maar in prijs omhoog, maar niet in snelheid. Opnieuw 1,5 euro per maand verhoging, kassa.

Leveranciers voor thanatopraxie vloeistof, jaarlijks verhoging, de brandstofprijs gaat zelden omlaag en nu met de droogte van afgelopen zomer stijgt de prijs van mijn wekelijks patatje. En jawel, dit vieren we (nogmaals, ik heb het al vaker benoemd) met z’n allen jaarlijks knallend op 31 december. Als je de volgende dag ontwaakt is ook voor jou alles duurder geworden.

Ook hier heb ik tijdens mijn vakantie over na kunnen denken. Als mij in 2019 extra klussen worden gegund door nu kwaliteit te blijven leveren, houd ik daar meer aan over dan aan een prijs verhoging. Met andere woorden, ik werk liever een beetje harder dan mijn prijzen te verhogen.

Zo nu, hier komt mijn voorstel, praat over mijn kwaliteit/ prijs verhouding richting anderen en ik beloof dat ik mijn prijs in 2019 opnieuw -voor het vierde jaar opeen- niet zal verhogen.

Tevens beloof ik binnenkort een artikel te schrijven over het belang van een confrontatie met een onherkenbaar verminkt slachtoffer, een waar gebeurd verhaal. Blijf me volgen…

‘Bodyseal? Ja hoor, daar heb ik vanmiddag nog wel even tijd voor. Moet het plaats gaan vinden op het huisadres, of gaat de overledene naar een uitvaart centrum? Limburg? Ja dat is prima, maar houdt u dan wel rekening met mijn reistijd.’ En zo begon het gesprek op een zwoele dag, met op tafel een kop koffie en heerlijke kaneel cake.

Gelukkig is het nog niet erg laat en kan ik me voorbereiden op de rit naar het zuiden. Het heeft ook wel wat, een paar uur in de auto zitten met de gedachten aan de fijne dagen die ik beleef, rijdend richting een lekker stukje vlaai en een mooi stuk natuur.

Als ik vijf uur later het huisadres bereik, realiseer ik me donders goed dat ik ergens op de bel ga drukken waar nabestaanden erg verdrietig zullen zijn. Niet wetend wat ik aan tref, schiet ik in mijn net gestreken witte jas. Verlichting uit…. deuren op slot…. check…

Het grint knettert onder mijn voeten en de geur van gemaaid gras geeft me een gevoel van herkenning en blijdschap. De grote koperen knop in het kozijn laat een bel binnen in het woonhuis klingelen. Ik wil niet dominant overkomen en doe twee stappen achteruit, om niet meteen met de deur in huis te vallen zeg maar.

Bij het open gaan van de deur, word ik ontvangen door een mevrouw op leeftijd, samen met een man en een vrouw. Berust op niets denk ik meteen dat het de kinderen van de overleden man zullen zijn, tezamen met hun moeder, de echtgenote van de overledene.

‘Kom binnen, excuus dat het hier een beetje ruikt’ zegt de jonge dame. Normaal gesproken zou ik deze uitspraak een beetje positief beantwoorden, maar in dit geval had de vrouw in kwestie wel een beetje gelijk. Niet dat ze zich moest verontschuldigen, maar er was een penetrante geur aanwezig, een geur die een vlieg op 40 kilometer afstand zou herkennen.

Achter me valt de deur in het slot en terwijl ik probeer door te dringen in de kamer blijft de familie angstvallig staan in het halletje. ‘Gaat u maar, wij willen hem nooit meer zien, nooit. We zijn zo geschrokken van onze vader’.

Bij het betreden van de woonkamer ligt er een man in de slaaphouding op de bank. Er is een Tsunami aan informatie, geuren, beelden en geluiden die samen komen in mijn gedachten en er proberen er een rotzooi aan te richten.

Beelden van een man, liggend op een bankje, gekleed in een pyjama en volledig in de ontlasting. Probeer voor jezelf een beeld te schetsen van het ergste beeld die je kunt maken van een overledene in ontlasting en verdubbel dat beeld. Dat is wat ik aantrof op dat bankje.

Het is niet alleen de ontlasting die er van onder uit is gekomen, maar ook ontlasting die via neus en mond een uitweg heeft gezocht. De enorm opgezwollen buik heeft hier zeker toe bijgedragen om deze lekkage te veroorzaken.

Eigenlijk is het de Tsunami gelukt om in mijn hoofd een rotzooi te creëren. Een rotzooi van verdriet gecombineerd met teleurstelling en een tikkeltje boosheid. Ik zou nu twee dingen kunnen doen, subtiel verwoorden wat ik dacht, of opschrijven wat ik voel. Ik kies voor het laatste.

Ja ja, ik probeer het netjes te houden, maar in gedachten kookte ik van woede. Wie heeft het nou in zijn hoofd gehaald, deze man in deze positie zo achter te laten? Om te beginnen ligt hij in een soort foetus houding (hoezo lijkstijfheid), is hij niet verschoond, maar wel geschouwd?

Ach kom, iedereen weet dat deze man wel dood verklaard is, maar dat niemand deze persoon heeft geschouwd zoals het had gemoeten. Ontkleden en kijken of de dood daadwerkelijk is ingetreden ten gevolge van een natuurlijke oorzaak, dat was wat er had moeten gebeuren. Een correcte schouw uit respect en met zorgvuldigheid richting de overledene.

Na de huisarts is er nog een zorgteam geweest om hun medeleven te uiten bij de familie, maar ook dit team heeft naar mijn idee verzuimt om de familie voor een schrikbeeld te behoeden. Niet dat ik een wijzende vinger uitdeel, maar probeer hier mensen bewust te maken van het leed dat ze onbewust veroorzaken. Een stukje verantwoordelijkheids-  gevoel mis ik soms toch wel een beetje.

Als ik alles weer op een rijtje heb en de Tsunami is omgezet in een Tropische storm, loop ik terug naar de familie. Mijn gezicht staat op serieus en zoek naar woorden om aan te geven dat de overledene mee gaat naar het uitvaartcentrum, een aantal kilometers hier vandaan.

Alsof de klok heeft stil gestaan, staat de familie -net zoals ik hun heb verlaten- met een verdrietig gezicht in het halletje waar ze me zojuist hebben ontvangen. ‘Heeft u nog wat schone kleding voor uw man, ik zal zorgen dat hij netjes in de bodyseal komt, gewassen, verzorgd en gekleed’. Verbaasd en met grote ogen vraagt ze of ik werkelijk ga zorgen dat haar man waardig gekist gaat worden. Mijn serieus gezicht vertrekt, zet mijn hoofd recht op mijn lichaam en vertel haar met twinkelende ogen dat ze zich daar geen zorgen om hoeft te maken.

Eenmaal in het uitvaartcentrum ligt daar een man op tafel, een man die er onverzorgd uitziet door de ontlasting en een geur verspreid die velen van ons niet zouden kunnen handelen. Maatje XL handschoen, schort, mondkapje en zonder te aarzelen begin ik met het ontkleden van het lichaam.

Al tijdens het wassen van de overledene, komt er een mooie man tevoorschijn, een man met een lang leven achter zich. Ik pak zijn hand en begin met het weg halen van de ontlasting onder zijn nagels. Ik merk dat ik afdwaal, een XL handschoen met daarin mijn hand strekt de vingers van een nog grotere en voor mij een totaal onbekende hand. Het leven is op deze hand zichtbaar, de dunne huid, ouderdoms vlekken en een aantal grote bloedvaten laten me realiseren dat deze hand veel heeft mee gemaakt.

Oorlog, de opkomst van de magnetron, de eerste straat verlichting, snelle voertuigen, smartphone, voor iemand die net geboren is dit waarschijnlijk niet te omvatten en is het voor ons iets waar we totaal niet bij stil staan. Uit respect voor deze ‘hand’ zou ik het zo graag erg goed willen doen en haal alles uit de kast dit niet te laten mislukken.

Fris geschoren en in schone kleding, ligt er na weinig moeite een hele nette man. Als je goed kijkt zie je in gedachten zelfs een glimlach op zijn gezicht. Het zijn nu niet alleen mijn twinkelde ogen die iets verklappen, maar mijn hele gezicht gaat staan in het model van trots en gelukkig.

Omdat het met mijn gevoel niet goed komt om een bodyseal op een lichaam toe te passen die ook normaal opgebaard kan worden, besluit ik telefonisch contact te zoeken met de vrouw van de overledene. ‘Mevrouw, ik ben een beetje stout geweest, maar heb uw man gewassen, geschoren en gekleed. Hij ruikt zelfs heerlijk fris en een bodyseal gaat me eigenlijk iets te ver. U kunt gewoon afscheid komen nemen van uw man….toonbaar en gekist’!

Er is bij haar geen twijfel, een beetje nors en ongevoelig geeft ze aan dat ze hem niet meer willen zien. Ze is er klaar mee, de poeplucht hangt nog in haar neus. Mijn tevreden gezicht zakt weer af naar teleurstelling, misschien iets verdrietig en ontdaan door haar vastberadenheid.

Gelukkig ben ik bij een ondernemer die mee denkt, die de situatie begrijpt en met het idee komt om foto’s te maken van de overledene, om deze te schenken aan de nabestaanden. Mocht de familie er in de toekomst klaar voor zijn, dan kunnen ze terug kijken op een verzorgde vader, netjes en met een vriendelijk gezicht opgebaard in een stevige eikenhouten kist.

De ondernemer kent me goed en weet dat ik niet zal vertrekken voordat we samen koffie met vlaai hebben gegeten. We vergeten even de ellende en babbelen wat over de schitterende omgeving waarin deze aula zich bevindt.

Een dikke twee uur later, niet ver vanaf Nordhorn zie ik het telefoonnummer van de ondernemer in beeld zie verschijnen. ‘Jij hebt geen idee wie hier zijn geweest’ roept een enthousiaste man met bijna onverstaanbaar accent aan de andere kant van de lijn. ‘De hele familie is op bezoek geweest bij hun vader en man. Dit is toch geweldig’?

Snel zie ik in mijn ooghoek het bordje ‘parkplatz’en stuur de wagen er naar toe. ‘Sodeju, hoe heb je hem dat geflikt’? Vol adrenaline vertelt de ondernemer dat hij de familie de foto’s heeft getoond. Er ontstond een opluchting die alle emoties naar buiten lieten komen. Verdriet, angst en teleurstelling sloegen om in een soort van blijdschap, waardoor er werd besloten toch naar de man toe te gaan.

Wat er dan door mijn lichaam raast is met geen pen te beschrijven. Er komt wederom een soort Tsunami door mijn hoofd, maar in omgekeerde volgorde. Een storm die van een ontzettende chaos een heel mooi stukje natuur weet te creëren.

Maar hoe hoor je om te gaan met dit soort situaties?  Had ik de bodyseal uit moeten voeren, of heb ik er goed aan gedaan om tegen de opdracht van de familie mijn eigen weg te bewandelen. Eerlijk gezegd weet ik niet of er een goed of fout zit aan deze casus, wat ik wel weet dat er een mogelijkheid is gecreëerd om iemand afscheid te kunnen laten nemen van hun dierbare. Een samenwerking met een uitvaartleider die mee denkt. Werkelijk, daar kan geen vlaai tegenop!